Thủy Nguyên – miền đất địa linh nhân kiệt (Phần 2)

Trong cảm quan huyền thoại của người Thuỷ Nguyên, thì vua Hùng đã từng về đất này dạy dân cấy lúa, trồng dâu nuôi tằm dệt vải, đúc đồng, đóng thuyền, đan lưới đánh bắt cá, tôm; lập phòng tuyến chống giặc biển.

Trong cảm quan huyền thoại của người Thuỷ Nguyên, thì vua Hùng đã từng về đất này dạy dân cấy lúa, trồng dâu nuôi tằm dệt vải, đúc đồng, đóng thuyền, đan lưới đánh bắt cá, tôm; lập phòng tuyến chống giặc biển.

Hang Vua ở xã Minh Tân, làng cau Cao Nhân, làng trầu Phù Lưu… đã trở thành dấu tích thiêng liêng của thời đại các vua Hùng trên vùng đất “quan yếu” Hải Phòng.

Ảnh: Thuỷ Nguyên ngày nay

Có thể nói, mỗi ngọn núi, từng khúc sông, mỗi công trình, từng tấc đất ở Thuỷ Nguyên như: núi Thiểm Khê, núi Từ Thụ, núi Hoàng Phái (Hoàng Tôn), núi U Bò, núi Trại Sơn, sông Bạch Đằng, sông Giá, cù lao Hai Sông, đình Kiền Bái, tháp chùa Lâm Động, đến chùa Phù Lưu, chùa Mỹ Cụ, chùa Hàm Long, đền Trần Quốc Bảo, đền Thụ Khê… đều được coi là những điểm văn hoá cổ của dân tộc, vì ở đó còn bảo lưu tầng tầng lớp lớp những dấu tích vật chất, những phong tục tập quán lâu đời, những truyền thuyết và huyền tích lịch sử về tinh thần yêu nước, chống giặc ngoại xâm của dân tộc.

Thế kỷ thứ X là thế kỷ bản lề của lịch sử dân tộc được đánh dấu bằng 4 sự kiện lịch sử trọng đại: Năm 905, họ Khúc được sự ủng hộ của dân chúng đã nổi dậy lật đổ chính quyền đô hộ của nhà Đường, xây dựng chính quyền tự chủ, làm cơ sở trực tiếp dẫn đến nền độc lập hoàn toàn. Cuối năm 938 ở cửa sông Bạch Đằng, Ngô Quyền đã làm nên trận chung kết lịch sử toàn thắng của dân tộc Việt Nam ta trong cuộc đọ sức nghìn năm với kẻ thù phương Bắc.

Năm 968 Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước lên ngôi Hoàng đế và năm 981 Lê Hoàn cũng chiến thắng giặc Tống tại cửa sông Bạch Đằng, khẳng định bước phát triển của quốc gia Đại Cồ Việt. Bốn sự kiện này là hình ảnh tập trung về sự trưởng thành của ý thức quốc gia, tinh thần dân tộc, ý chí tự lập tự cường của người Việt Nam đều diễn ra hay chủ yếu diễn ra ở vùng cửa biển Bạch Đằng.

Khi thực dân Pháp xâm lược Bắc Kỳ, trên đất Thuỷ Nguyên có căn cứ Trại Sơn, cù lao Hai Sông của nghĩa quân Đốc Tít.v.v…. Những năm đầu thế kỷ XX, nhất là từ khi có Đảng cộng sản lãnh đạo, trên đất Thuỷ Nguyên có nhiều cơ sở cách mạng, trở thành chiếc cầu nối hai trung tâm cách mạng ở hai khu công nghiệp Hải Phòng- Hòn Gai. Năm 1940, Chi bộ Đảng cộng sản thành lập ở Dưỡng Động (Minh Tân).

Ngày 16-8-1945, quần chúng cách mạng chiếm Trịnh Xá – Phủ lỵ Thuỷ Nguyên giành chính quyền. Vào đầu kháng chiến chống Pháp, ngày 25-10-1948, toàn quân và dân huyện Thuỷ Nguyên quật khởi đứng lên phá tề, trừ gian đã giành thắng lợi vang dội. Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, mặc dù bị đánh phá ác liệt, quân dân Thuỷ Nguyên đã hạ 63 máy bay và đóng góp nhiều sức người, sức của cùng quân dân cả nước đánh thắng giặc Mỹ xâm lược.

Trong trường tồn lịch sử, trên mảnh đất Thuỷ Nguyên hiện vẫn còn bảo lưu biết bao những dấu tích, chứng tích về những võ công hiển hách và truyền thống văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc. Các công trình kiến trúc tôn giáo – tín ngưỡng, văn hoá – nghệ thuật trên địa bàn đều được dựng ở những nơi sông núi thanh tịnh, có non thì dựa vào sườn, cạnh sông thì chọn thế đất có điềm lành tụ thuỷ, có cây thì ẩn vào trong.

Ảnh: Nghề đúc đồng ở Thuỷ Nguyên

Các công trình kiến trúc – nghệ thuật tiêu biểu và vẫn giữ được dáng vẻ cổ kính, linh thiêng như: chùa Mỹ Cụ, chùa và tháp Lâm Động, chùa Hàm Long, chùa Phù Lưu… đều như đã trở thành một bộ phận không thể thiếu của cảnh quan thiên nhiên và hòa nhập viên mãn vào không gian vũ trụ.

Chùa Mỹ Cụ (Linh Sơn tự) xã Chính Mỹ là một cổ tự có cảnh quan đẹp, không biết được xây dựng từ bao giờ. Tương truyền, thân mẫu vua Lê Đại Hành đã cầu tự ở chùa làng Mỹ Cát (tên cũ của Mỹ Cụ) mà sinh ra vua. Chùa Mỹ Cụ trở nên nổi tiếng từ khi Thiền phái Trúc Lâm-Yên Tử ra đời. Chùa Mỹ Cụ trở thành sơn môn nổi tiếng của dòng Thiền Trúc Lâm.

Năm Vĩnh Thịnh thứ 13, đời vua Lê Dụ Tông (tức năm 1717), Hoà thượng Thích Tế Cổn trụ trì đã cho làm lại chùa Mỹ Cụ gồm nhiều tòa ngang dãy dọc, với tòa Tam Bảo 12 gian to rộng, tạc 19 pho tượng và dựng các nhà tổ, nhà tăng, nhà phụ… Tượng pháp ở chùa Mỹ Cụ đều là các tác phẩm điêu khắc nghệ thuật đẹp, có kích thước to lớn; trong đó đáng chú ý là pho Adiđà được tạc trên đầu cây gỗ lim to lớn dị thường, rồi đem chôn sâu trong lòng núi, tượng cao 2,5m.

Sách “Đồng Khánh dư địa chí lược” còn chép: “Chùa Hàm Long ở núi Vân Ô là danh thắng trong bản tỉnh nhưng trải qua bao phen binh lửa đã trở nên điêu tàn”. Hàm Long là tên chữ của chùa Thường Sơn nằm ở địa bàn giáp ranh giữa xã Thuỷ Đường và thị trấn Núi Đèo./.